Coronavirus infectie (COVID-19) tijdens de zwangerschap

Overzicht

Er komt steeds meer informatie over de effecten van COVID-19 (de infectie die wordt veroorzaakt door het nieuwe coronavirus SARS-CoV-2) tijdens de zwangerschap. De verschijnselen bij zwangere vrouwen met COVID-19 zijn hetzelfde als bij niet-zwangere vrouwen. Er zijn echter wel aanwijzingen dat COVID-19 ernstiger kan verlopen tijdens de zwangerschap. Grote onderzoeken uit de USA, Zweden en Mexico zien meer opnames op de intensive care (IC) en vaker mechanische ventilatie bij zwangere vrouwen met COVID-19.

De kans op een besmetting van de foetus en de baby met SARS-CoV2 tijdens de zwangerschap is klein. De meeste kinderen testen na de geboorte negatief. Slechts bij een klein deel van de kinderen is SARS-CoV-2 aangetoond direct bij de geboorte; in de keel of neus, in placentaweefsel, in vruchtwater en/of in navelstrengbloed.

De meeste pasgeborenen zijn gezond. Een deel van de kinderen is te vroeg geboren of heeft een laag geboortegewicht. Dit werd zowel veroorzaakt door de COVID-19 als door andere complicaties in de zwangerschap. Bij de kinderen waarbij SARS-CoV2 vlak na de geboorte werd aangetoond, verliep de infectie mild of zonder symptomen.

Let op

  • Uit ervaring met sommige andere infecties (SARS, griep) blijkt dat zwangere vrouwen een ernstiger beloop met complicaties kunnen hebben. Wees hier alert op.
  • Behandel (hoge) koorts in de zwangerschap met paracetamol.

Onderzoek
Er is in het afgelopen jaar veel onderzoek gedaan naar de effecten van COVID-19 op de zwangerschap. In de literatuur zijn duizenden zwangerschappen met bekende uitkomst gemeld. Het betreft case series, case reports en studies waarin cases (zwangere vrouwen met COVID-19) met controles (zwangere vrouwen zonder COVID-19 of niet-zwangere vrouwen met COVID-19) worden beschreven. Ook zijn er enkele grote surveillance studies waarbij gekeken is naar de gevolgen van COVID-19 voor de zwangere. De meeste zwangeren in de onderzoeken zijn in het 3e trimester.

Daarnaast zijn er ondertussen vele literatuuroverzichten (systematic reviews) en meta-analyses gepubliceerd, de meest recente zijn Wei 2021, Hudak 2021, Jafari 2021, Soheili 2021, Vergara_merino 2021, Gao 2020, Moore 2020, Rodrigues 2020, Wastnedge 2020, Figueiro-Filho 2020, Allotey 2020, Dubey 2020. Di Mascio 2021

Ernst van COVID-19 tijdens de zwangerschap
Uit de literatuur komt naar voren dat zwangere vrouwen dezelfde symptomen hebben als niet-zwangere vrouwen (Goel 2021). Net als in de normale populatie heeft een deel van de zwangere vrouwen geen symptomen. De ernst van de infectie varieert van milde symptomen tot longontsteking en ernstige COVID-19. Daarnaast zijn er aanwijzingen  dat een COVID-19 infectie in de zwangerschap een hoger risico geeft op pre-eclampsie(Roosenbloom 2021, Wei 2021, Soheili 2021, Mendoza 2020, Futterman 2020, Ahmed 2020, Federici 2020). Zwangere vrouwen met onderliggende aandoeningen hebben een hoger risico op een ernstiger verloop van COVID-19.

De onderzoeken wijzen ook op een mogelijk hoger risico op opname op de IC en mechanische ventilatie. De CDC in Amerika meldt in hun wekelijks bulletin van  6 november 2020 dat er onder 23.434 zwangere vrouwen (data tot 3 oktober) meer opnames op de IC waren, en vaker mechanische ventilatie en extracorporale membraanoxygenatie (hart- en ademhalingsondersteuning buiten het lichaam) nodig was dan bij niet zwangere vrouwen met COVID-19 (Zambrano 2020). De sterfte was hoger bij zwangere vrouwen (0.15%) vergeleken met niet-zwangere vrouwen (0.12%). Ook een Zweeds onderzoek ziet meer opnames op de IC en vaker mechanische ventilatie bij zwangere vrouwen (Collin 2020). In een Mexicaans onderzoek wordt geen toename in mechanische ventilatie bij zwangere vrouwen gezien maar wel meer opnames op de IC, longontsteking en maternale sterfte (Martinez-Portilla 2021). Het lastige bij deze onderzoeken is echter dat het moeilijk is onderscheid te maken tussen zwangerschap- of COVID-19-gerelateerde problematiek als reden voor de ziekenhuis- of IC opname. Een overzichtsartikel besluit dat zwangere vrouwen met COVID-19 vaker op de IC terechtkomen en vaker mechanische ventilatie nodig hebben in vergelijking met niet-zwangere vrouwen in de vruchtbare leeftijd (Allotey 2020).

Effecten op zwangerschap
Er is nog weinig onderzoek bekend over de mogelijke effecten van COVID-19 tijdens het eerste trimester, zoals het risico op miskramen en aangeboren afwijkingen. De gegevens die er zijn, lijken geruststellend. In een Turkse studie met 130 eerste trimester infecties werden niet meer afwijkingen en miskramen gezien dan verwacht (Sahin 2021). Een case control studie met 225 vrouwen vond geen verschil in incidentie van COVID-19 in vrouwen die een miskraam kregen (n=100) en vrouwen met doorgaande zwangerschappen (n=125) (Cosma 2020). Er is meer onderzoek nodig om deze eerste gegevens te bevestigen.

Bevalling en neonatale periode
Uit de onderzoeken blijkt dat in een groot deel van de bevallingen een keizersnede is uitgevoerd. Redenen hiervoor zijn onder andere zorg over een mogelijke besmetting van de neonaat bij een vaginale bevalling of vanwege een ernstige COVID-19 bij de moeder. Een intrapartum besmetting bij een vaginale bevalling is niet uitgesloten, maar over het algemeen worden er geen besmettingen gezien als er goede voorzorgsmaatregelen zijn getroffen.

Over het algemeen hebben de kinderen een goede Apgar score en zijn gezond. Een deel van de kinderen werd te vroeg geboren, mogelijk veroorzaakt door COVID-19. In de artikelen worden vaak ook andere redenen aangevoerd voor de vroeggeboorte. Bij sommige pasgeborenen worden ademhalingsproblemen gezien, mogelijk veroorzaakt door de vroeggeboorte. Ook hebben de kinderen een grotere kans op een laag geboortegewicht. Er lijkt een hoger risico op nadelige effecten bij de pasgeborene te zijn als de moeder een infectie heeft bij een kortere zwangerschapsduur, met (meer) symptomen en bij behandeling met zuurstof (Neef 2021).

In sommige kinderen zijn antistoffen (IgG) aangetroffen na een COVID-19 infectie bij de moeder. Dit kan mogelijk zorgen voor passieve immuniteit van de baby tegen SARS-CoV-2 (Cavliere 2021, Flannery 2021, Moore 2020),

Overdracht van moeder op kind
Er is uitgebreid onderzocht of het virus in de baarmoeder wordt overgedragen op het ongeboren kind. De meeste onderzoeken zien tot nu toe geen aanwijzingen hiervoor. Er zijn echter beschrijvingen van pasgeborenen waarbij SARS-CoV-2 is aangetoond vlak na de geboorte. Een hele kleine kans op overdracht van de moeder naar het kind is daarom niet uitgesloten.

Diverse overzichten over verticale transmissie zijn inmiddels gepubliceerd (Goh 2020, Walker 2020, Hudak 2021, Yuan 2021, Rodrigues 2020, Naz 2020). In de onderzoeken werden de pasgeboren getest op SARS-CoV-2. Het overgrote deel van de pasgeborenen testte negatief op het virus. Een beperkt aantal kinderen testte positief op de dag van de geboorte. Ook zijn er enkele kinderen waarbij na de geboorte verhoogde IgM waardes in het plasma werden gemeten. Daarnaast is het virus in meerdere cases in de placenta, in vruchtwater en in navelstrengbloed aangetroffen. Deze beperkte gegevens sluiten een klein risico op een congenitale infectie niet uit. Mogelijk speelt een al langer bestaande Covid-19 van de moeder of een hoge viral load hierbij een rol. Het kan ook zijn dat een kind besmet werd tijdens of na de bevalling of als gevolg van langdurig gebroken vliezen.

Gegevens uit Nederland
Naast de literatuur is er ook informatie beschikbaar over zwangere vrouwen in Nederland met COVID-19. Sinds 1 maart 2020 is Nethoss gestart met de registratie van COVID-19 positieve zwangeren in Nederland. De informatie is te vinden op de websites van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie NVOG.

Algemene informatie over COVID-19 is te vinden op de website van het RIVM.

Voor het beleid bij zwangere vrouwen met COVID-19 verwijzen wij naar de NVOG.

Referenties

  1. Ahmed I, Eltaweel N, Antoun L, Rehal A. Severe pre-eclampsia complicated by acute fatty liver disease of pregnancy, HELLP syndrome and acute kidney injury following SARS-CoV-2 infection. BMJ Case Rep. 2020;13(8).
  2. Allotey J, Stallings E, Bonet M, Yap M, Chatterjee S, Kew T et al, Clinical manifestations, risk factors, and maternal and perinatal outcomes of coronavirus disease 2019 in pregnancy: living systematic review and meta-analysis. BMJ. 2020;370:m3320
  3. Collin J, Bystrom E et al Public Health Agency of Sweden's Brief Report: Pregnant and postpartum women with severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 infection in intensive care in Sweden. Acta Obstet Gynecol Scand 2020. 99(7) 819-822
  4. Cosma, S., Carosso, A.R., Cusato, J. et al. 2020. Covid-19 and first trimester spontaneous abortion: A case-control study of 225 pregnant patients. Am J Obstet Gynecol. In press. PMID:33039396.
  5. Di Mascio, D., Buca, D., Berghella, V. et al. 2021. Counseling in maternal-fetal medicine: Sars-cov-2 infection in pregnancy. Ultrasound Obstet Gynecol. In press. PMID:33724545.
  6. Dubey, P., Reddy, S.Y., Manuel, S., Dwivedi, A.K. Maternal and neonatal characteristics and outcomes among covid-19 infected women: An updated systematic review and meta-analysis. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol  2020. 252:490-501. PMID:32795828.
  7. Facchetti, F., Bugatti, M., Drera, E. et al. Sars-cov2 vertical transmission with adverse effects on the newborn revealed through integrated immunohistochemical, electron microscopy and molecular analyses of placenta. EBioMedicine  2020. 59:102951. PMID:32818801.
  8. Figueiro-Filho, E.A., Yudin, M., Farine, D. 2020. Covid-19 during pregnancy: An overview of maternal characteristics, clinical symptoms, maternal and neonatal outcomes of 10,996 cases described in 15 countries. J Perinat Med  48(9):900-911. PMID:33001856.
  9. Futterman, I., Toaff, M., Navi, L., et al COVID-19 and HELLP: Overlapping Clinical Pictures in Two Gravid Patients. AJP Rep 2020. 10(2):e179-e182.
  10. Goel, H., Gupta, I., Mourya, M. et al. 2021. A systematic review of clinical and laboratory parameters of 3,000 covid-19 cases. Obstet Gynecol Sci. 64(2):174-189. PMID:33499580.
  11. Goh XL, Low YF, Ng CH et al. 2020. Incidence of SARS-CoV-2 Vertical Transmission: A Meta-Analysis. Arch Dis Child Fetal Neonatal 106(1):112-113. PMID: 32586828
  12. Hudak, M.L. 2021. Consequences of the sars-cov-2 pandemic in the perinatal period. Curr Opin Pediatr  33(2):181-187. PMID:33651756.
  13. Jafari M, Pormohammad A, Sheikh Neshin SA, Ghorbani S, Bose D, Alimohammadi S, et al. 2021. Clinical characteristics and outcomes of pregnant women with COVID-19 and comparison with control patients: A systematic review and meta-analysis. Rev Med Virol. 2021:e2208. PMID: 33387448
  14. Konstantinidou, A.E., Skaltsounis, P., Eleftheriades, M. et al. 2021. Pharyngeal sampling for pcr-testing in the investigation of sars-cov-2 vertical transmission in pregnancy. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol  260:18-21. PMID:33711701.
  15. Kotlar, B., Gerson, E., Petrillo, S., Langer, A., Tiemeier, H. 2021. The impact of the covid-19 pandemic on maternal and perinatal health: A scoping review. Reprod Health  18(1):10. PMID:33461593.
  16. Martinez-Portilla, R.J., Sotiriadis, A., Chatzakis, C. et al. 2021. Pregnant women with sars-cov-2 infection are at higher risk of death and severe pneumonia: Propensity score-matched analysis of a nationwide prospective cohort study (cov19mx). Ultrasound Obstet Gynecol. 57(2):224-231. PMID:33320401.
  17. Mendoza M, Garcia-Ruiz I, Maiz N, et al. 2020 Preeclampsia-like syndrome induced by severe COVID-19: a prospective observational study BJOG. 127(11):1374-1380. PMID: 32479682.
  18. Moore, K.M., Suthar, M.S. 2020. Comprehensive analysis of covid-19 during pregnancy. Biochemical and biophysical research communications 538:180-186. PMID:33384142.
  19. Naz S, Rahat T, Memon FN. 2020. Vertical Transmission of SARS-CoV-2 from COVID-19 Infected Pregnant Women: A Review on Intrauterine Transmission. Fetal Pediatr Pathol:1-13. In press. PMID: 33356716
  20. Neef, V., Buxmann, H., Rabenau, H.F., Zacharowski, K., Raimann, F.J. 2021. Characterization of neonates born to mothers with sars-cov-2 infection: Review and meta-analysis. Pediatrics and neonatology. 62(1):11-20. PMID:33334687.
  21. Rodrigues, C., Baía, I., Domingues, R., Barros, H. 2020. Pregnancy and breastfeeding during covid-19 pandemic: A systematic review of published pregnancy cases. Frontiers in public health  8:558144. PMID:33330308.
  22. Sahin, D., Tanacan, A., Erol, S.A. et al. 2021. Updated experience of a tertiary pandemic center on 533 pregnant women with covid-19 infection: A prospective cohort study from turkey. Int J Gynaecol Obstet  152(3):328-334. PMID:33131057.
  23. Soheili, M., Moradi, G., Baradaran, H.R., Soheili, M., Mokhtari, M.M., Moradi, Y. 2021. Clinical manifestation and maternal complications and neonatal outcomes in pregnant women with covid-19: A comprehensive evidence synthesis and meta-analysis. J Matern Fetal Neonatal Med. In press. PMID:33602025.
  24. Vergara-Merino, L., Meza, N., Couve-Perez, C. et al. 2021. Maternal and perinatal outcomes related to covid-19 and pregnancy: Overview of systematic reviews. Acta Obstet Gynecol Scand. In press. PMID:33560530.
  25. Walker, K.F., O'Donoghue, K., Grace, N. et al. 2020. Maternal transmission of sars-cov-2 to the neonate, and possible routes for such transmission: A systematic review and critical analysis. BJOG : an international journal of obstetrics and gynaecology. 127(11):1324-1336. PMID:32531146.
  26. Wastnedge, E.A.N., Reynolds, R.M., van Boeckel, S.R. et al. 2021. Pregnancy and covid-19. Physiol Rev  101(1):303-318. PMID:32969772.
  27. Wei, S.Q., Bilodeau-Bertrand, M., Liu, S., Auger, N. 2021. The impact of covid-19 on pregnancy outcomes: A systematic review and meta-analysis. Cmaj. In press. PMID:33741725.
  28. Yuan, J., Qian, H., Cao, S. et al. 2021. Is there possibility of vertical transmission of covid-19: A systematic review. Transl Pediatr  10(2):423-434. PMID:33708529.
  29. Zambrano, L.D., Ellington, S., Strid, P. et al. 2020. Update: Characteristics of symptomatic women of reproductive age with laboratory-confirmed sars-cov-2 infection by pregnancy status - united states, january 22-october 3, 2020. MMWR Morb Mortal Wkly Rep  69(44):1641-1647. PMID:33151921

Laatst bijgewerkt op 22-02-2021


Bij elke zwangerschap is er een basisrisico van 10 tot 15% op een miskraam en van 2 tot 4% op het krijgen van een baby met een aangeboren afwijking. De informatie bij zwangerschap gaat over de vraag of dit risico groter wordt door gebruik van het geneesmiddel of vaccin. Daarnaast bespreken we diverse andere risico’s voor het ongeboren kind, zoals de kans op vroeggeboorte of een laag geboortegewicht. De informatie bij borstvoeding is gebaseerd op het mogelijke risico voor de zuigeling, uitgaande van een gezonde, voldragen baby van 0 tot 2 maanden. Bij een te vroeg geboren, kleine, lichte of zieke baby moet men extra voorzichtig zijn. Een oudere zuigeling is juist minder kwetsbaar. We gaan bij zwangerschap en borstvoeding uit van de gebruikelijke dosering, zonder dat de patiënt daarbij andere geneesmiddelen gebruikt. Of het gebruik van een geneesmiddel de beste keuze is, en welk geneesmiddel in dat geval de voorkeur heeft, kan per persoon en per situatie verschillen. Daarom is goed overleg tussen zorgverlener en patiënt essentieel. Deze informatie is bedoeld ter ondersteuning van dit overleg en kan de medische zorg niet vervangen.