Narcolepsie na pandemische griepvaccinaties

Overzicht

Ondanks veel onderzoek is het nog onduidelijk of het pandemisch griepvaccin Pandemrix narcolepsie kan veroorzaken. Pandemische griepvaccins werden gebruikt tijdens de Mexicaanse grieppandemie in 2009/2010. Wereldwijd kwamen er toen berichten over narcolepsie na vaccinatie met Pandemrix. In Zweden en Finland bleken tieners een verhoogd risico te hebben op narcolepsie na deze vaccinatie. In andere landen was dit verband veel minder sterk. Mogelijk veroorzaakt Pandemrix bij sommige mensen een immuunreactie waardoor narcolepsie kan ontstaan. Ook bepaalde genen spelen hierbij een belangrijke rol. Daarnaast is het hebben van de Mexicaanse griep voor vaccinatie waarschijnlijk ook van invloed op het ontstaan van narcolepsie. Pandemrix is speciaal ontwikkeld tegen de Mexicaanse griep en wordt nu niet meer gebruikt. Uit onderzoek blijkt dat andere vaccins geen narcolepsie veroorzaken. [1-10]

arrow icon

Het is niet precies bekend hoe narcolepsie ontstaat
Narcolepsie wordt gekenmerkt door slaapaanvallen overdag en verstoorde slaap in de nacht [9]. Narcolepsiepatiënten hebben over het algemeen geen of weinig hypocretine, ook wel orexine genoemd. Dit is een stof in de hersenen die het slaap-/waakritme regelt. Narcolepsie lijkt genetisch bepaald. Bijna alle narcolepsiepatiënten hebben een bepaald type humaan leukocyten antigen (HLA-DQB1*06:02) [1-3]. Toch zijn er ook mensen met narcolepsie die dat type HLA niet hebben. Daarnaast zijn er mensen die het antigen wel hebben, maar geen narcolepsie [1]. Mogelijk spelen dus andere factoren een rol bij het ontstaan van narcolepsie.

De eerste berichten van narcolepsie na Pandemrix kwamen in 2010 vanuit Scandinavië
In Scandinavië werden grote delen van de bevolking gevaccineerd [1, 6, 10-12]. Vooral kinderen en jongvolwassenen bleken een verhoogd risico op narcolepsie te hebben na vaccinatie met Pandemrix [1, 3, 6, 10, 11]. In andere landen waar Pandemrix werd gebruikt, was dit verband minder sterk [6]. Er werden ook andere, vaak kleinere groepen gevaccineerd [1, 6]. In Nederland kregen kinderen van 6 maanden tot 5 jaar en huisgenoten van baby’s van 0 tot 6 maanden Pandemrix [9]. Er kwamen voornamelijk meldingen van narcolepsie na Pandemrix bij kinderen [4].

Ondanks veel onderzoek is er veel onduidelijk over het verband tussen Pandemrix en narcolepsie
Veel mensen die narcolepsie hebben ontwikkeld na vaccinatie met Pandemrix hebben het specifieke type HLA [1-3, 10]. Zij zouden dus ook narcolepsie kunnen ontwikkelen zonder vaccinatie. Er zijn echter ook aanwijzingen dat het vaccin een auto-immuunreactie kan veroorzaken. Hierdoor vernietigt het geactiveerde immuunsysteem niet alleen de virusdeeltjes uit het vaccin, maar ook de cellen die hypocretine produceren. De virusdeeltjes in Pandemrix lijken namelijk erg op deze cellen [2, 5, 12]. Daarnaast zit er in Pandemrix een adjuvans. Deze versterkt de immuunreactie. Het is echter niet aannemelijk dat de adjuvans, AS03, de enige oorzaak is van narcolepsie. In Canada werd namelijk hetzelfde adjuvans gebruikt in een vergelijkbaar pandemisch griepvaccin, zonder dat er een toename in het aantal narcolepsiegevallen werd gezien [5, 6, 12-14].

Een besmetting met de Mexicaanse griep speelt mogelijk een rol bij het ontstaan van narcolepsie
Tijdens de Mexicaanse grieppandemie werd er namelijk al een toename van het aantal narcolepsiegevallen gezien voordat een vaccin gebruikt werd. Ook in landen waar geen pandemisch griepvaccin werd gegeven of waar de vaccinatiegraad laag was, was er sprake van een toename van het aantal gevallen van narcolepsie [1-3, 5, 13, 15, 16]. Ook de vaccinatie in combinatie met het al hebben van de Mexicaanse griepinfectie zou bij kunnen dragen aan de toename van narcolepsie [1, 3, 10].Daarnaast zijn er onderzoeken die aantonen dat er ook een verband is tussen het doormaken van een bovenste luchtweginfectie of streptokokkeninfectie en het ontstaan van narcolepsie [2, 3, 15, 16].

Er is geen verband tussen narcolepsie en andere (pandemische) vaccins
Naast Pandemrix, zijn er andere pandemische vaccins gebruikt tegen de Mexicaanse griep, zoals Focetria en Arepanrix. In zowel Arepanrix als Pandemrix zit het adjuvans AS03. Focetria bevat een ander adjuvans, namelijk MF59 [7, 10, 15]. In Nederland kregen risicogroepen waaronder chronisch zieken en ouderen Focetria. [4, 6, 9]. Verschillende onderzoeken tonen aan dat er geen verband is tussen narcolepsie en Arepanrix en Focetria [6, 13, 17, 18]. Er is ook een onderzoek gedaan naar narcolepsie na de vaccinatie tegen baarmoederhalskanker (HPV-vaccinatie). Ook hier is geen verband gevonden [7].

arrow icon
  • Sarkanen TO, Alakuijala APE, Dauvilliers YA. Incidence of narcolepsy after H1N1 influenza and vaccinations: Systematic review and meta-analysis. Sleep Med Rev. 2018-04-01;38:177-186
  • Taheri S. The Immune Basis of Narcolepsy: What Is the Evidence? Sleep Med Clin. 2017-09-01;12(3):279-287
  • Partinen M, Kornum BR, Plazzi G. Narcolepsy as an autoimmune disease: the role of H1N1 infection and vaccination. Lancet Neurol. 2014-06-01;13(6):600-13
  • Bijwerkingencentrum Lareb. Update of Overview of Dutch cases of narcolepsy associated with Pandemrix® [Kwartaalbericht]. 2015. Geraadpleegd op 11-05-2020.
  • Cohet C, et al. Safety of AS03-adjuvanted influenza vaccines: A review of the evidence. Vaccine. 2019-05-21;37(23):3006-3021
  • Weibel D, et al. Narcolepsy and adjuvanted pandemic influenza A (H1N1) 2009 vaccines - Multi-country assessment. Vaccine. 2018-10-01;36(41):6202-6211
  • Torstensen EW, Brinth LS, Mehlsen J. Type 1 narcolepsy is not present in 29 HPV-vaccinated individuals with subjective sleep complaints. Danish medical journal. 2018-11-01;65(11)
  • Nederlandse vereniging narcolepsie. Wat is narcolepsie? [internet]. Geraadpleegd 17 juli 2020. Beschikbaar via: https://narcolepsie.nl/wat-is-narcolepsie/
  • van Puijenbroek EP, van Grootheest AC. Registratie van bijwerkingen van vaccins tegen de Mexicaanse griep Geneesmiddelenbulletin. 2011-01-04;44:124-127
  • Edwards K, et al. Meeting report narcolepsy and pandemic influenza vaccination: What we know and what we need to know before the next pandemic? A report from the 2nd IABS meeting. Biologicals. 2019-07-01;60:1-7
  • Feltelius N, et al. A coordinated cross-disciplinary research initiative to address an increased incidence of narcolepsy following the 2009-2010 Pandemrix vaccination programme in Sweden. J Intern Med. 2015-10-01;278(4):335-53
  • Harris T, Wong K, Stanford L. Did narcolepsy occur following administration of AS03-adjuvanted A(H1N1) pandemic vaccine in Ontario, Canada? A review of post-marketing safety surveillance data. Euro Surveill. 2014-09-11;19(36)
  • Ahmed SS, Montomoli E, Pasini FL. The Safety of Adjuvanted Vaccines Revisited: Vaccine-Induced Narcolepsy. Isr Med Assoc J. 2016-03-01;18(3-4):216-20
  • Jacob L, Leib R, Ollila HM. Comparison of Pandemrix and Arepanrix, two pH1N1 AS03-adjuvanted vaccines differentially associated with narcolepsy development. Brain Behav Immun. 2015-07-01;47:44-57
  • Edwards K, Lambert PH, Black S. Narcolepsy and Pandemic Influenza Vaccination: What We Need to Know to be Ready for the Next Pandemic. Pediatr Infect Dis J. 2019-08-01;38(8):873-876
  • Han F, et al. Narcolepsy onset is seasonal and increased following the 2009 H1N1 pandemic in China. Ann Neurol. 2011-09-01;70(3):410-7
  • Tsai TF, et al. Explorations of clinical trials and pharmacovigilance databases of MF59®-adjuvanted influenza vaccines for associated cases of narcolepsy. Scand J Infect Dis. 2011-09-01;43(9):702-6
  • Huang WT, et al. Narcolepsy and 2009 H1N1 pandemic vaccination in Taiwan. Sleep Med. 2020-02-01;66:276-281

Laatst bijgewerkt op 08-01-2021