Coronavirus infectie (COVID-19) tijdens de zwangerschap

Overzicht

Zwangeren hebben een grotere kans dat COVID-19 ernstig verloopt dan niet zwangeren. Het risico is het grootste bij een infectie in het derde trimester. Grote onderzoeken uit Amerika, Canada, Zweden en Mexico zien meer opnames op de intensive care (IC), dat zwangeren vaker aan de beademing liggen en dat meer zwangeren overlijden aan corona. Maar bij de meeste zwangere vrouwen verloopt de infectie zonder symptomen of mild.

De kans op een besmetting van de foetus en de baby met SARS-CoV2 tijdens de zwangerschap is klein. De meeste kinderen testen na de geboorte negatief. Slechts bij een klein deel van de kinderen is SARS-CoV-2 aangetoond vlak na de geboorte; in de keel of neus, in placentaweefsel, in vruchtwater en/of in navelstrengbloed. In deze gevallen kan vaak niet worden uitgesloten dat de baby besmet is geraakt tijdens of vlak na de bevalling. Bij de kinderen waarbij SARS-CoV-2 vlak na de geboorte wordt aangetoond, verloopt de infectie over het algemeen mild of zonder symptomen.

De meeste pasgeborenen zijn gezond. Wel is er een grotere kans op een vroeggeboorte of een laag geboortegewicht. Dit werd zowel veroorzaakt door de COVID-19 bij de moeder als door andere complicaties in de zwangerschap. Als gevolg van de vroeggeboorte hebben deze kinderen meer zorg nodig en een grotere kans op gezondheidsproblemen

Antistoffen tegen SARS-CoV-2 zijn aangetroffen in het bloed van baby’s van moeders die tijdens de zwangerschap COVID-19 hebben gehad. Deze antistoffen kunnen de baby beschermen tegen een mogelijke besmetting.

Let op

  • Behandel (hoge) koorts in de zwangerschap met paracetamol.

Onderzoek naar COVID-19 in de zwangerschap.
Er is in het afgelopen anderhalf jaar veel onderzoek gedaan naar de effecten van COVID-19 op de zwangerschap. In de literatuur worden meer dan 12.000 zwangerschappen beschreven met informatie over het verloop van de zwangerschap, de bevalling en de baby. Het betreft case series, case reports en studies waarin cases (zwangere vrouwen met COVID-19) met controles (zwangere vrouwen zonder COVID-19 of niet-zwangere vrouwen met COVID-19) worden beschreven. Ook zijn er meerdere grote surveillance studies waarbij gekeken is naar de gevolgen van COVID-19 voor de zwangere. De meeste zwangeren in de onderzoeken zijn in het derde trimester besmet geraakt.

In literatuuroverzichten (systematic reviews) en meta-analyses wordt een overzicht gegeven van de gepubliceerde data. De overzichten met de meest recente data zijn Hammad 2021, Saadaoui 2021, Wei 2021, Jafari 2021, Soheili 2021, Papapanou 2021, Rodrigues 2020.  

Ernst van COVID-19 tijdens de zwangerschap
Uit de literatuur komt naar voren dat zwangere vrouwen dezelfde symptomen hebben als niet-zwangere vrouwen. Net als in de normale populatie heeft een deel van de zwangere vrouwen geen symptomen. De ernst van de infectie kan variëren van geen of milde symptomen tot longontsteking en ernstige COVID-19.

In studies uit meerdere landen (USA, Zweden, Frankrijk, Mexico, Canada) wordt gezien dat zwangere vrouwen een hoger risico op complicaties en een ernstiger verloop van COVID-19 hebben (Chinn 2021, Collin 2020, Keita 2021, Martinez-Portilla 2021, Money 2021, Villar 2021, Zambrano 2020). Wel is het absolute risico op een ernstig verloop klein. Er wordt een hoger risico op opname op de IC en mechanische ventilatie (beademing) gemeld. Ook wordt er een hoger risico gezien op sterfte van de zwangere. Bij een infectie met de deltavariant is dit risico mogelijk nog groter. Verder hebben zwangere vrouwen met obesitas of onderliggende aandoeningen zoals diabetes en hypertensie een hoger risico op een ernstiger verloop van COVID-19. Vanwege dit risico wordt geadviseerd dat zwangere vrouwen zich laten vaccineren met het Coronavaccin tijdens de zwangerschap.

Dit verhoogde risico wordt ook gezien bij andere luchtweginfecties, zoals bij influenza (griep). Het kan verklaard worden door de anatomische-, fysiologische- en immunologische veranderingen die optreden tijdens een zwangerschap. Zo staat het middenrif hoger en hebben de longen minder ruimte door de groeiende baarmoeder. Hierdoor neemt de longcapaciteit af. Verder is er juist een toename in zuurstofconsumptie tijdens een zwangerschap, is het moeilijker voor de zwangere slijm/ vocht op te hoesten en is de afweer tijdens een zwangerschap verlaagd (Healy 2021, Wang 2021).

Risico COVID-19 in eerste trimester
Er is nog weinig bekend over de mogelijke effecten van COVID-19 tijdens het eerste trimester, zoals het risico op miskramen en aangeboren afwijkingen. De gegevens die er zijn lijken geruststellend. In een Turkse studie met 130 eerste trimester infecties werden niet meer afwijkingen en miskramen gezien dan verwacht (Sahin 2021). Een case control studie met 225 vrouwen vond geen verschil in incidentie van COVID-19 in vrouwen die een miskraam kregen (n=100) en vrouwen met doorgaande zwangerschappen (n=125) (Cosma 2020). Er is meer onderzoek nodig om deze eerste gegevens te bevestigen.

Risico COVID-19 in tweede en derde trimester
Er zijn sterke aanwijzingen dat een COVID-19 infectie in de zwangerschap een hoger risico geeft op pre-eclampsie (Ahmed 2020, Cruz Melguizo 2021, Federici 2020, Futterman 2020, Mendoza 2020, Rosenbloom 2021, Soheili 2021, Villar 2021, Wei 2021).

Er is een hoger risico op een vroeggeboorte bij een COVID-19 infectie in het derde trimester. Uit de onderzoeken blijkt verder dat in een groot deel van de bevallingen een keizersnede is uitgevoerd. Redenen hiervoor zijn onder andere zorgen over een mogelijke besmetting van de neonaat bij een vaginale bevalling of een ernstig verloop van COVID-19 bij de moeder. Een besmetting bij een vaginale bevalling is niet uitgesloten, maar over het algemeen worden er geen besmettingen gezien als er goede voorzorgsmaatregelen zijn getroffen (Cai 2021).

Overdracht van SARS-CoV-2  van moeder op kind
Uit onderzoeken blijkt dat de meeste kinderen bij de geboorte niet besmet zijn met SARS-CoV-2. Er zijn echter beschrijvingen van pasgeborenen waarbij SARS-CoV-2 is aangetoond vlak na de geboorte. Een hele kleine kans op overdracht van de moeder naar het kind is daarom niet uitgesloten. Bij de kinderen waarbij SARS-CoV2 vlak na de geboorte werd aangetoond, verliep de infectie over het algemeen mild of zonder symptomen.

Diverse overzichten over verticale transmissie zijn inmiddels gepubliceerd (Cai 2021, Chae 2021, Dube 2021, Kotlyar 2021, Saadaoui 2021, Walker 2020). In de onderzoeken werden de pasgeboren getest op SARS-CoV-2. Het overgrote deel van de pasgeborenen testte negatief op het virus. Een beperkt aantal kinderen testte positief op de dag van de geboorte. Ook zijn er kinderen waarbij na de geboorte verhoogde IgM waardes in het plasma werden gemeten. Deze IgM waardes kunnen wijzen op een intra-uteriene infectie. Daarnaast is het virus in meerdere cases in de placenta, in vruchtwater of in navelstrengbloed aangetroffen. Deze beperkte gegevens sluiten een klein risico op een congenitale infectie niet uit. Mogelijk speelt een al langer bestaande Covid-19 van de moeder of een hoge viral load hierbij een rol. Het kan ook zijn dat een kind besmet werd tijdens of na de bevalling of als gevolg van langdurig gebroken vliezen.

Effect van COVID-19 op placenta
Bij een (klein) deel van de placenta’s worden bij onderzoek afwijkingen gezien (Aghaamoo 2021, Girolamo 2021). De volgende effecten zijn gemeld: maternale- en foetale vasculaire malperfusie, acute- en chronische inflammatoire pathologie, verhoogd perivilleus fibrine en intervilleuse trombose. Een Nederlandse studie zag een unieke combinatie van effecten en beschadigingen aan de placenta, ook bij moeders met geen of weinig symptomen (Husen 2021). De afwijkingen aan de placenta kunnen de functie ervan belemmeren en mogelijk een risico vormen voor de zwangerschap en het ongeboren kind.

Gezondheid van de baby
Over het algemeen hebben de kinderen een goede Apgar score en zijn ze gezond. Bij een klein deel van de pasgeborenen worden ademhalingsproblemen gezien, mogelijk veroorzaakt door de vroeggeboorte. Ook hebben de kinderen een grotere kans op een laag geboortegewicht. Een vroeggeboorte kan leiden tot complicaties bij de pasgeborene. De kans op nadelige effecten bij de pasgeborene lijkt groter te zijn als de moeder vroeger in de zwangerschap besmet was, bij een ernstig verlopen COVID-19 en bij behandeling met zuurstof (Neef 2021, Villar 2021, Yasa 2021). Het is nog onbekend of een maternale COVID-19 infectie langetermijneffecten bij het kind kan veroorzaken.

Antistoffen beschermen baby
Uit onderzoek blijkt dat antistoffen tegen SARS-CoV-2 van de moeder over de placenta bij de foetus terecht kunnen komen. Deze antistoffen (IgG) zijn in navelstrengbloed en bij pasgeborenen aangetroffen na een COVID-19 infectie bij de moeder in de zwangerschap (Cavaliere 2021, Flannery 2021, Jang 2021, Joseph 2021, Moore 2020, Song 2021). Ze zorgen voor passieve immuniteit van de baby en beschermen het kind tegen SARS-CoV-2. In een studie werd de meest efficiënte overgang van antistoffen gezien als de infectie meer dan 2 maanden voor de bevalling was (Song 2021). Uit onderzoek blijkt dat de hoeveelheid antistoffen die overgaan naar de foetus hoger is na vaccinatie met het coronavaccin dan na een infectie van de moeder. Meer informatie hierover is te vinden op de pagina Coronavaccin tijdens de zwangerschap.

Informatie over de mogelijke effecten van een coronavirus infectie tijdens de borstvoedingsperiode wordt beschreven op een andere pagina. 

Gegevens uit Nederland
Naast de literatuur is er ook informatie beschikbaar over zwangere vrouwen in Nederland met COVID-19. Sinds 1 maart 2020 is Nethoss gestart met de registratie van COVID-19 positieve zwangeren in Nederland. De informatie is te vinden op de websites van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie NVOG.

Algemene informatie over COVID-19 is te vinden op de website van het RIVM.

Voor het beleid bij zwangere vrouwen met COVID-19 verwijzen wij naar de NVOG.

Referenties

  1. Aghaamoo, S., Ghods, K., Rahmanian, M. 2021. Pregnant women with covid-19: The placental involvement and consequences. J Mol Histol  52(3):1-9. PMID:33871721..
  2. Ahmed I, Eltaweel N, Antoun L, Rehal A. Severe pre-eclampsia complicated by acute fatty liver disease of pregnancy, HELLP syndrome and acute kidney injury following SARS-CoV-2 infection. BMJ Case Rep. 2020;13(8).
  3. Cai, J., Tang, M., Gao, Y. et al. 2021. Cesarean section or vaginal delivery to prevent possible vertical transmission from a pregnant mother confirmed with covid-19 to a neonate: A systematic review. Front Med (Lausanne)  8:634949. PMID:33681259.
  4. Cavaliere, AF, Marchi, L, Aquilini, D, et al. 2021. Passive immunity in newborn from SARS-CoV-2-infected mother. J Med Virol  93(3):1810-1813. PMID:33073377.
  5. Chae, S.Y., Bhattacharyya, A., Mendoza, R. 2021. Covid-19 in pregnancy: A current review of global cases. Obstet Gynecol Surv  76(8):504-513. PMID:34449853.
  6. Chinn, J., Sedighim, S., Kirby, K.A. et al. 2021. Characteristics and outcomes of women with covid-19 giving birth at us academic centers during the covid-19 pandemic. JAMA network open  4(8):e2120456. PMID:34379123.
  7. Collin J, Bystrom E et al Public Health Agency of Sweden's Brief Report: Pregnant and postpartum women with severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 infection in intensive care in Sweden. Acta Obstet Gynecol Scand 2020. 99(7) 819-822
  8. Cosma, S, Carosso, AR, Cusato, J, et al. 2021. Coronavirus disease 2019 and first-trimester spontaneous abortion: a case-control study of 225 pregnant patients. Am J Obstet Gynecol  224(4):391 e391-391 e397. PMID:33039396.
  9. Cruz Melguizo, S., de la Cruz Conty, M.L., Carmona Payán, P. et al. 2021. Pregnancy outcomes and sars-cov-2 infection: The spanish obstetric emergency group study. Viruses  13(5). PMID:34067086.
  10. Dube, R., Kar, S.S. 2020. Covid-19 in pregnancy: The foetal perspective-a systematic review. BMJ Paediatr Open  4(1):e000859. PMID:34192182.
  11. Federici, L, Picone, O, Dreyfuss, D, et al. 2020. Successful continuation of pregnancy in a patient with COVID-19-related ARDS. BMJ Case Rep  13(8). PMID:32788159.
  12. Flannery, DD, Gouma, S, Dhudasia, MB, et al. 2021. Assessment of Maternal and Neonatal Cord Blood SARS-CoV-2 Antibodies and Placental Transfer Ratios. JAMA Pediatr. PMID:33512440.
  13. Futterman, I., Toaff, M., Navi, L., et al COVID-19 and HELLP: Overlapping Clinical Pictures in Two Gravid Patients. AJP Rep 2020. 10(2):e179-e182.
  14. Girolamo, R.D., Khalil, A., Alameddine, S. et al. 2021. Placental histopathology after sars-cov-2 infection in pregnancy: A systematic review and meta-analysis. American journal of obstetrics & gynecology MFM:100468. PMID:34425296.
  15. Hammad, W.A.B., Al Beloushi, M., Ahmed, B., Konje, J.C. 2021. Severe acute respiratory syndrome (sars) coronavirus-2 infection (covid-19) in pregnancy - an overview. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol  263:106-116. PMID:34225131.
  16. Husen, M.F., van der Meeren, L.E., Verdijk, R.M. et al. 2021. Unique severe covid-19 placental signature independent of severity of clinical maternal symptoms. Viruses  13(8). PMID:34452534.
  17. Jafari M, Pormohammad A, Sheikh Neshin SA, Ghorbani S, Bose D, Alimohammadi S, et al. 2021. Clinical characteristics and outcomes of pregnant women with COVID-19 and comparison with control patients: A systematic review and meta-analysis. Rev Med Virol. 2021:e2208. PMID: 33387448
  18. Jang, W.K., Lee, S.Y., Park, S. et al. 2021. Pregnancy outcome, antibodies, and placental pathology in sars-cov-2 infection during early pregnancy. Int J Environ Res Public Health  18(11). PMID:34073422.
  19. Joseph, N.T., Dude, C.M., Verkerke, H.P. et al. 2021. Maternal antibody response, neutralizing potency, and placental antibody transfer after severe acute respiratory syndrome coronavirus (sars-cov-2) infection. Obstet Gynecol. PMID:33910220.
  20. Keita, H., James, A., Bouvet, L. et al. 2021. Clinical, obstetrical and anaesthesia outcomes in pregnant women during the first covid-19 surge in france: A prospective multicentre observational cohort study. Anaesthesia, critical care & pain medicine:100937. PMID:34391984.
  21. Kotlyar, A, Grechukhina, O, Chen, A, et al. 2020. Vertical Transmission of COVID-19: A Systematic Review and Meta-analysis. Am J Obstet Gynecol. PMID:32739398.
  22. Martinez-Portilla, R.J., Sotiriadis, A., Chatzakis, C. et al. 2021. Pregnant women with sars-cov-2 infection are at higher risk of death and severe pneumonia: Propensity score-matched analysis of a nationwide prospective cohort study (cov19mx). Ultrasound Obstet Gynecol. 57(2):224-231. PMID:33320401.
  23. Mendoza M, Garcia-Ruiz I, Maiz N, et al. 2020 Preeclampsia-like syndrome induced by severe COVID-19: a prospective observational study BJOG. 127(11):1374-1380. PMID: 32479682.
  24. Money, D.: Early release: Maternal and infant outcomes (march 1, 2020 to december 31, 2020) from five canadian provinces. In: CANADIAN SURVEILLANCE OF COVID-19 IN PREGNANCY: EPIDEMIOLOGY, MATERNAL AND INFANT OUTCOMES. The University of British Columbia Faculty of Medicine Department of Obstetrics and Gynaecology; 2021: 15.
  25. Moore, K.M., Suthar, M.S. 2020. Comprehensive analysis of covid-19 during pregnancy. Biochemical and biophysical research communications 538:180-186. PMID:33384142.
  26. Neef, V., Buxmann, H., Rabenau, H.F., Zacharowski, K., Raimann, F.J. 2021. Characterization of neonates born to mothers with sars-cov-2 infection: Review and meta-analysis. Pediatrics and neonatology. 62(1):11-20. PMID:33334687.
  27. Rodrigues, C., Baía, I., Domingues, R., Barros, H. 2020. Pregnancy and breastfeeding during covid-19 pandemic: A systematic review of published pregnancy cases. Frontiers in public health  8:558144. PMID:33330308.
  28. Rosenbloom, JI, Raghuraman, N, Carter, EB, et al. 2021. COVID-19 Infection and Hypertensive Disorders of Pregnancy. Am J Obstet Gynecol. PMID:33675794.
  29. Saadaoui, M., Kumar, M., Al Khodor, S. 2021. Covid-19 infection during pregnancy: Risk of vertical transmission, fetal, and neonatal outcomes. J Pers Med  11(6). PMID:34071251.
  30. Sahin, D., Tanacan, A., Erol, S.A. et al. 2021. Updated experience of a tertiary pandemic center on 533 pregnant women with covid-19 infection: A prospective cohort study from turkey. Int J Gynaecol Obstet  152(3):328-334. PMID:33131057.
  31. Soheili, M., Moradi, G., Baradaran, H.R., Soheili, M., Mokhtari, M.M., Moradi, Y. 2021. Clinical manifestation and maternal complications and neonatal outcomes in pregnant women with covid-19: A comprehensive evidence synthesis and meta-analysis. J Matern Fetal Neonatal Med. In press. PMID:33602025.
  32. Song, D, Prahl, M, Gaw, SL, et al. 2021. Passive and active immunity in infants born to mothers with SARS-CoV-2 infection during pregnancy: prospective cohort study. BMJ Open  11(7):e053036. PMID:34234001.
  33. Villar, J., Ariff, S., Gunier, R.B. et al. 2021. Maternal and neonatal morbidity and mortality among pregnant women with and without covid-19 infection: The intercovid multinational cohort study. JAMA Pediatr. PMID:33885740.
  34. Walker, K.F., O'Donoghue, K., Grace, N. et al. 2020. Maternal transmission of sars-cov-2 to the neonate, and possible routes for such transmission: A systematic review and critical analysis. BJOG : an international journal of obstetrics and gynaecology. 127(11):1324-1336. PMID:32531146.
  35. Wei, S.Q., Bilodeau-Bertrand, M., Liu, S., Auger, N. 2021. The impact of covid-19 on pregnancy outcomes: A systematic review and meta-analysis. Cmaj. In press. PMID:33741725.
  36. Yasa, B., Memur, S., Ozturk, D.Y. et al. 2021. Severity of maternal sars-cov-2 infection in pregnancy predicts neonatal outcomes. Am J Perinatol. PMID:34320680.
  37. Zambrano, L.D., Ellington, S., Strid, P. et al. 2020. Update: Characteristics of symptomatic women of reproductive age with laboratory-confirmed sars-cov-2 infection by pregnancy status - united states, january 22-october 3, 2020. MMWR Morb Mortal Wkly Rep  69(44):1641-1647. PMID:33151921

Laatst bijgewerkt op 30-08-2021


Bij elke zwangerschap is er een basisrisico van 10 tot 15% op een miskraam en van 2 tot 4% op het krijgen van een baby met een aangeboren afwijking. De informatie bij zwangerschap gaat over de vraag of dit risico groter wordt door gebruik van het geneesmiddel of vaccin. Daarnaast bespreken we diverse andere risico’s voor het ongeboren kind, zoals de kans op vroeggeboorte of een laag geboortegewicht. De informatie bij borstvoeding is gebaseerd op het mogelijke risico voor de zuigeling, uitgaande van een gezonde, voldragen baby van 0 tot 2 maanden. Bij een te vroeg geboren, kleine, lichte of zieke baby moet men extra voorzichtig zijn. Een oudere zuigeling is juist minder kwetsbaar. We gaan bij zwangerschap en borstvoeding uit van de gebruikelijke dosering, zonder dat de patiënt daarbij andere geneesmiddelen gebruikt. Of het gebruik van een geneesmiddel de beste keuze is, en welk geneesmiddel in dat geval de voorkeur heeft, kan per persoon en per situatie verschillen. Daarom is goed overleg tussen zorgverlener en patiënt essentieel. Deze informatie is bedoeld ter ondersteuning van dit overleg en kan de medische zorg niet vervangen.