Coronavaccin tijdens de zwangerschap

Overzicht

Wereldwijd zijn inmiddels grote aantallen zwangere vrouwen gevaccineerd tegen de infectie met het coronavirus. De eerste resultaten zijn geruststellend: er worden geen nadelige gevolgen gezien voor de zwangerschap en het ongeboren kind. Dit is in overeenstemming met de zeer uitgebreide ervaring met diverse andere niet-levende vaccins tijdens de zwangerschap. De multidisciplinaire werkgroep COVID-19 en Zwangerschap adviseert alle zwangere vrouwen om zich te laten vaccineren, zodra zij volgens de landelijke vaccinatiestrategie in aanmerking komen. Bij voorkeur met Pfizer of Moderna. Bij IVF is hun advies om het vaccinatiemoment met je behandelaar af te stemmen.

Geen nadelige gevolgen voor de vruchtbaarheid na het coronavaccin
Ook bij kinderwens mag gevaccineerd worden. Er worden geen nadelige gevolgen van de coronavaccins op de vruchtbaarheid verwacht.

Let op

  • Na vaccinatie kan soms koorts optreden. Behandel (hoge) koorts in de zwangerschap met paracetamol.
  • Laat ten minste 14 dagen tussen de 22 wekenprik en het coronavaccin zitten.​

Klik onder de tabel op de knop “toon meer” voor meer uitgebreide informatie.

Risico indeling

  • Waarschijnlijk veilig tooltip icon Dit geneesmiddel kan gebruikt worden tijdens de zwangerschap. Maar indien mogelijk heeft een geneesmiddel uit de categorie ‘Meest veilig’ de voorkeur. Bijvoorbeeld omdat er meer onderzoek is gedaan naar dat middel (zie tekst ‘Meer weten’).
    • - moderna vaccin (spikevax)
    • - pfizer vaccin (comirnaty)
  • Risico onbekend tooltip icon Over gebruik van dit geneesmiddel tijdens de zwangerschap is geen of onvoldoende informatie beschikbaar. Het is niet mogelijk om een uitspraak te doen over de veiligheid. Kies bij voorkeur voor een middel waarvan meer bekend is over de veiligheid.
    • - astrazeneca vaccin (vaxzevria)
    • - janssen vaccin
arrow icon

Wel of niet vaccineren tijdens de zwangerschap?
Het advies aan alle zwangere vrouwen is om zich te laten vaccineren. De zwangerschap zelf geeft namelijk een verhoogd risico op een ernstiger beloop van COVID-19, zeker in het derde trimester. Zie hiervoor onze kennispagina over coronavirus infectie (COVID-19) tijdens de zwangerschap.
Dit advies is nog meer van belang bij zwangere vrouwen die daarnaast nog andere risicofactoren hebben, zoals obesitas, diabetes, of ernstige chronische nier-, lever, long- of hartaandoeningen. Een studie suggereert dat zwangeren die gevaccineerd zijn een lager risico hebben op een ernstig beloop van COVID-19 vergeleken met zwangeren die niet gevaccineerd zijn. [27]

Veiligheid van coronavaccins voor de zwangerschap en het ongeboren kind
Bij de start van de vaccinatieprogramma’s was de veiligheid van de coronavaccins bij zwangere vrouwen nog niet onderzocht. Zwangere vrouwen zijn niet geïncludeerd in de clinical trials. Wel raakten een aantal vrouwelijke deelneemsters aan deze trials onbedoeld zwanger rondom de vaccinatie. [1]
Inmiddels zijn in de VS meer dan 168.000 zwangere vrouwen in de reguliere programma's gevaccineerd en geregistreerd bij V-safe (het Amerikaans monitoringssysteem). Van deze vrouwen zijn er meer dan 5100 in het zwangerschapsregister van V-safe opgenomen. Deze groep vrouwen, veelal werkzaam in de zorg, is gevaccineerd met Pfizer of Moderna. De gegevens zijn nog niet volledig geanalyseerd, maar de voorlopige analyse van ongeveer 4000 zwangerschappen met ruim 700 geboortes laat geen aanwijzingen zien voor nadelige gevolgen voor de zwangerschap of het kind. [6] In een verdere analyse van ruim 2200 zwangerschappen in V-safe waarbij vóór de zwangerschap (vanaf 30 dagen voor de eerste dag van de laatste menstruatie) of in de eerste 20 weken van de zwangerschap minstens 1 mRNA vaccinatie werd toegediend en waarbij minstens 6 weken zwangerschap bereikt was, werd geen verhoogd risico op een spontane miskraam gezien. [17] Een Amerikaanse en een Noorweegse case-control studie zagen onder ruim 106.000 zwangerschappen eveneens geen verhoogd risico op een spontane miskraam na het coronavaccin. De meeste van deze vrouwen kregen het Pfizer of Moderna vaccin. [20, 28] Ook in andere studies met ruim 3350 bevallen vrouwen waren er geen aanwijzingen voor een verhoogd risico op nadelige effecten bij het kind en/of de zwangerschap. [12, 15-16, 19, 21-22, 25]

Overgang van antilichamen naar het kind tijdens de zwangerschap
Antilichamen opgewekt door het vaccin kunnen in het tweede en/of derde trimester naar het kind getransporteerd worden. Op deze manier kan de moeder bescherming tegen COVID-19 aan het kind meegeven, als er voldoende tijd (minstens 2 tot 3 weken) zit tussen de vaccinatie en de bevalling. Een aantal case reports en series beschrijft transfer van antilichamen in navelstrengbloed na vaccinatie tijdens de zwangerschap met het vaccin van Moderna en Pfizer (ongeveer 280 zwangerschappen). [2-5, 7-8, 13, 23-24] In studies naar vaccinaties in het derde trimester was de overgang van antilichamen naar het kind groter wanneer er meer tijd tussen de vaccinatie en de bevalling zat. [3-5, 8, 21, 34-36] Het is nog niet bekend wat het optimale moment van maternale vaccinatie is dat voor de maximale bescherming van het kindje zorgt.  

Bijwerkingen voor de zwangere vrouw zelf
Bijwerkingen zoals die ook bij andere gevaccineerden te verwachten zijn, zoals koorts en een rode prikplekreactie, zijn ook bij zwangeren mogelijk. [3,6-7, 9, 18] Koorts tijdens de zwangerschap dient met paracetamol behandeld te worden. Hoge koorts kan nadelige effecten hebben voor het kind. Ook een (ernstige) allergische reactie op een vaccin kan nadelig zijn voor de zwangerschap en moet adequaat behandeld worden.

Vruchtbaarheid bij de vrouw en bij de man na coronavaccinatie
De diertoxiciteitsstudies van de fabrikanten van de vaccins laten geen aanwijzingen zien voor nadelige gevolgen op de vruchtbaarheid. [10, RIVM] Er zouden zorgen zijn dat het coronavaccin tot onvruchtbaarheid van de vrouw leidt doordat antistoffen tegen het SARS-CoV-2 spike eiwit mogelijk zouden reageren met syncytin-1. Syncytin-1 speelt een belangrijke rol bij de placenta ontwikkeling. Een onderzoek laat echter geen aanwijzingen zien dat de antistoffen tegen het SARS-CoV-2 spike eiwit reageren met syncytin-1. [37]  Daarnaast heeft de fabrikant van het AstraZeneca vaccin gekeken naar de hoeveelheid vrouwen die zwanger werden tijdens de vaccin trial. De fabrikant vond geen verschil in vruchtbaarheid tussen de vrouwen die het vaccin kregen en de controlegroep. [29] In een aantal case series bij in totaal 80 vrouwen in een IVF procedure worden geen bijzonderheden gezien na vaccinatie met het Pfizer of Moderna vaccin. Onderzochte uitkomsten verschilden tussen de studies. Er werd onder andere gekeken naar de oocyten kwaliteit, folliculaire functie, implantatie en de vruchtzak. [11, 30-31]  Een studie in 45 mannen met het Pfizer of Moderna vaccin laat geen nadelige gevolgen op de semen parameters zien. [14] Een verband tussen het coronavaccin en verminderde vruchtbaarheid wordt niet verwacht.
Andere vaccins, zoals de geïnactiveerde vaccins, laten eveneens geen nadelige gevolgen voor de vruchtbaarheid zien [32, 33].

Coronavaccin en de 22 wekenprik
Het RIVM geeft aan dat het beter is als er ten minste 14 dagen tussen de 22 wekenprik en het coronavaccin zitten. Een langer interval is namelijk beter voor de evaluatie van potentiële bijwerkingen van de vaccins. Mochten er na de vaccinatie bijwerkingen zoals koorts optreden dan is het beter om de andere vaccinatie uit te stellen tot na herstel van de klachten. 

Belangrijke links en reviews
De referenties 2-4 en 6-8 zijn ook meegenomen in de systematische review van Falsaperla et al. [26]
Het standpunt van het European Network of Teratology Information Services (ENTIS).
Het standpunt “vaccinatie tegen COVID-19 rondom zwangerschap en kraambed” van de multidisciplinaire werkgroep COVID-19 & Zwangerschap.
De website van de European Medicines Agency (EMA) en van de Society for Maternal-Fetal Medicine (SMFM).
Voor meer algemene informatie over de vaccinontwikkeling, zie de website van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Microbiologie

arrow icon
  • Male V. Are COVID-19 vaccines safe in pregnancy? Nature reviews. Immunology. 2021-03-03;
  • Gilbert P, Rudnick C. Newborn Antibodies to SARS-CoV-2 detected in cord blood after maternal vaccination BMC Pediatr. 2021-02-03;(1):138
  • Gray KJ, et al. COVID-19 vaccine response in pregnant and lactating women: a cohort study American journal of obstetrics and gynecology. 2021-03-24;
  • Mithal LB, Otero S, Shanes ED. Cord Blood Antibodies following Maternal COVID-19 Vaccination During Pregnancy American journal of obstetrics and gynecology. 2021-04-01;
  • Rottenstreich A, Zarbiv G, Oiknine-Djian E. Efficient maternofetal transplacental transfer of anti- SARS-CoV-2 spike antibodies after antenatal SARS-CoV-2 BNT162b2 mRNA vaccination Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America. 2021-04-03;
  • Shimabukuro T T, et al. Preliminary Findings of mRNA Covid-19 Vaccine Safety in Pregnant Persons The New England Journal of Medicine. 2021-04-21;
  • Collier AY, et al. Immunogenicity of COVID-19 mRNA Vaccines in Pregnant and Lactating Women JAMA. 2021-05-13;
  • Beharier O, et al. Efficient maternal to neonatal transfer of antibodies against SARS-CoV-2 and BNT162b2 mRNA COVID-19 vaccine. The Journal of clinical investigation. 2021-05-20;
  • Kalyan Kadali RA, et al. Adverse effects of COVID-19 mRNA vaccines among pregnant women: A cross-sectional study on healthcare workers with detailed self-reported symptoms. American journal of obstetrics and gynecology. 2021-06-09;
  • Bowman CJ, et al. Lack of effects on female fertility and prenatal and postnatal offspring development in rats with BNT162b2, a mRNA-based COVID-19 vaccine Reproductive toxicology. 2021-05-28;103:28-35
  • Orvieto R, Noach-Hirsh M, Segev-Zahav A. Does mRNA SARS-CoV-2 vaccine influence patients' performance during IVF-ET cycle? Reproductive biology and endocrinology. 2021-05-13;19(1):69
  • Bookstein Peretz S, et al. Short-term outcome of pregnant women vaccinated by BNT162b2 mRNA COVID-19 vaccine. Ultrasound in obstetrics & gynecology : the official journal of the International Society of Ultrasound in Obstetrics and Gynecology. 2021-07-01;
  • Zdanowski W, Waśniewski T. Evaluation of SARS-CoV-2 Spike Protein Antibody Titers in Cord Blood after COVID-19 Vaccination during Pregnancy in Polish Healthcare Workers: Preliminary Results. Vaccines. 2021-06-19;9(6)
  • Gonzalez DC, et al. Sperm Parameters Before and After COVID-19 mRNA Vaccination. JAMA. 2021-06-17;
  • Goldshtein I, et al. Association Between BNT162b2 Vaccination and Incidence of SARS-CoV-2 Infection in Pregnant Women. JAMA. 2021-07-12;
  • Theiler RN, Wick M, Mehta R. Pregnancy and birth outcomes after SARS-CoV-2 vaccination in pregnancy. American journal of obstetrics & gynecology MFM. 2021-08-20;:100467
  • Zauche LH, et al. Receipt of mRNA COVID-19 vaccines preconception and during pregnancy and risk of self-reported spontaneous abortions, CDC v-safe COVID-19 Vaccine Pregnancy Registry 2020-21. Research square. 2021-08-09;
  • Kachikis A, Englund JA, Singleton M. Short-term Reactions Among Pregnant and Lactating Individuals in the First Wave of the COVID-19 Vaccine Rollout. JAMA network open. 2021-08-02;4(8):e2121310
  • Blakeway H, et al. COVID-19 Vaccination During Pregnancy: Coverage and Safety. American journal of obstetrics and gynecology. 2021-08-10;
  • Kharbanda EO, et al. Spontaneous Abortion Following COVID-19 Vaccination During Pregnancy. JAMA. 2021-09-08;
  • Rottenstreich M, Sela HY, Rotem R. Covid-19 vaccination during the third trimester of pregnancy: rate of vaccination and the maternal and neonatal outcomes, a multicenter retrospective cohort study. BJOG : an international journal of obstetrics and gynaecology. 2021-09-23;
  • Wainstock T, Yoles I, Sergienko R. Prenatal maternal COVID-19 vaccination and pregnancy outcomes. Vaccine. 2021-09-07;
  • Trostle ME, Aguero-Rosenfeld ME, Roman AS. High antibody levels in cord blood from pregnant women vaccinated against COVID-19. American journal of obstetrics & gynecology MFM. 2021-09-13;:100481
  • Nir O, et al. Maternal-Neonatal Transfer of SARS CoV-2 IgG Antibodies among Parturient Women Treated with BNT162b2 mRNA Vaccine during Pregnancy. American journal of obstetrics & gynecology MFM. 2021-09-18;:100492
  • Bleicher I, Kadour-Peero E, Sagi-Dain L. Early exploration of COVID-19 vaccination safety and effectiveness during pregnancy: interim descriptive data from a prospective observational study. Vaccine. 2021-09-25;
  • Falsaperla R, Leone G, Familiari M. COVID-19 vaccination in pregnant and lactating women: a systematic review. Expert review of vaccines. 2021-09-30;
  • Morgan JA, et al. Maternal Outcomes After Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 (SARS-CoV-2) Infection in Vaccinated Compared With Unvaccinated Pregnant Patients. Obstetrics and gynecology. 2021-10-13;
  • Magnus MC, Gjessing HK, Eide HN. Covid-19 Vaccination during Pregnancy and First-Trimester Miscarriage. The New England journal of medicine. 2021-10-20;
  • Hillson K, et al. Fertility rates and birth outcomes after ChAdOx1 nCoV-19 (AZD1222) vaccination. Lancet (London, England). 2021-10-21;
  • Bentov Y, et al. Ovarian follicular function is not altered by SARS-CoV-2 infection or BNT162b2 mRNA COVID-19 vaccination. Human reproduction (Oxford, England). 2021-08-18;36(9):2506-2513
  • Morris RS. SARS-CoV-2 spike protein seropositivity from vaccination or infection does not cause sterility. F&S reports. 2021-09-01;2(3):253-255
  • Schmuhl NB, Mooney KE, Zhang X. No association between HPV vaccination and infertility in U.S. females 18-33 years old. Vaccine. 2020-05-19;38(24):4038-4043
  • Orta OR, et al. A prospective study of influenza vaccination and time to pregnancy. Vaccine. 2020-06-02;38(27):4246-4251
  • Prabhu M, et al. Antibody Response to Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Messenger RNA Vaccination in Pregnant Women and Transplacental Passage Into Cord Blood. Obstetrics and gynecology. 2021-08-01;138(2):278-280
  • Rottenstreich A, et al. Timing of SARS-CoV-2 vaccination during the third trimester of pregnancy and transplacental antibody transfer: a prospective cohort study. Clinical microbiology and infection : the official publication of the European Society of Clinical Microbiology and Infectious Diseases. 2021-11-02;
  • Fu W, et al. Systematic review of the safety, immunogenicity, and effectiveness of COVID-19 vaccines in pregnant and lactating individuals and their infants. International journal of gynaecology and obstetrics: the official organ of the International Federation of Gynaecology and Obstetrics. 2021-11-04;
  • Prasad M, Lin JL, Gu Y. No crossreactivity of anti-SARS-CoV-2 spike protein antibodies with Syncytin-1. Cellular & molecular immunology. 2021-11-01;18(11):2566-2568

Laatst bijgewerkt op 26-11-2021


Bij elke zwangerschap is er een basisrisico van 10 tot 15% op een miskraam en van 2 tot 4% op het krijgen van een baby met een aangeboren afwijking. De informatie bij zwangerschap gaat over de vraag of dit risico groter wordt door gebruik van het geneesmiddel of vaccin. Daarnaast bespreken we diverse andere risico’s voor het ongeboren kind, zoals de kans op vroeggeboorte of een laag geboortegewicht. De informatie bij borstvoeding is gebaseerd op het mogelijke risico voor de zuigeling, uitgaande van een gezonde, voldragen baby van 0 tot 2 maanden. Bij een te vroeg geboren, kleine, lichte of zieke baby moet men extra voorzichtig zijn. Een oudere zuigeling is juist minder kwetsbaar. We gaan bij zwangerschap en borstvoeding uit van de gebruikelijke dosering, zonder dat de patiënt daarbij andere geneesmiddelen gebruikt. Of het gebruik van een geneesmiddel de beste keuze is, en welk geneesmiddel in dat geval de voorkeur heeft, kan per persoon en per situatie verschillen. Daarom is goed overleg tussen zorgverlener en patiënt essentieel. Deze informatie is bedoeld ter ondersteuning van dit overleg en kan de medische zorg niet vervangen.