Reuma komt op alle leeftijden voor, ook bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd.
Een op de negen mensen in Nederland heeft een vorm van reuma (reumaNederland). Zwangerschap kan een verbetering van de symptomen veroorzaken bij de vormen van reuma waarbij de T-helpercellen (TH2) een rol spelen, zoals reumatoïde artritis en systemische sclerose. Bij aandoeningen waarbij celgemedieerde immuniteit een rol speelt, zoals bij systemische lupus erythematosus (SLE) kunnen de symptomen juist verergeren [1].
Een exacerbatie van reuma kan nadelige effecten hebben op de zwangerschap
Vrouwen waarbij de reuma rustig is op het moment van conceptie en tijdens de zwangerschap hebben betere zwangerschaps- en perinatale resultaten dan vrouwen met actieve reumatische ziekte [2]. Bij actieve ziekte van bepaalde vormen van reuma is het risico op onder andere spontane abortus, vroegtijdige bevalling en een laag geboortegewicht verhoogd. Een exacerbatie van SLE kan tevens het risico op preëclampsie en groeivertraging verhogen [3]. Vrouwen krijgen daarom het advies om alleen in een rustige fase van de aandoening zwanger te worden. Sommige vormen van reuma zoals artrose hebben geen effect op een zwangerschap.
Behandeling van reumatische aandoeningen in de zwangerschap hangt af van de vorm reuma
De behandeling van reuma tijdens de zwangerschap is niet eenvoudig [2,4]. De keuze voor de medicatie tijdens de zwangerschap is afhankelijk van de vorm en ernst van reuma, de medische voorgeschiedenis en situatie van de zwangere. Behandel de aandoening altijd optimaal, exacerbaties kunnen het verloop van de zwangerschap ongunstig beïnvloeden. De behandeling moet bij voorkeur al voor een eventuele zwangerschap besproken en indien nodig aangepast worden.
Binnen de verschillende geneesmiddelgroepen gaat de voorkeur uit naar de middelen waarmee de meeste ervaring is opgedaan. De volgende middelen worden gebruikt bij reumatische aandoeningen. Bekijk de afzonderlijke pagina’s voor informatie over gebruik tijdens de zwangerschap:
- paracetamol
- ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID’s of Coxib’s)
- corticosteroïden: predniso(lo)n en methylprednisolon (IA en IM) kunnen gebruikt worden in de zwangerschap
- klassieke DMARDS (Disease Modifying AntiRheumatic Drugs):
- sulfasalazine, azathioprine en ciclosporine kunnen in de zwangerschap gebruikt worden
- (hydroxy)chloroquine
- glucosamine
- TNF-alfa-blokkers: Infliximab, adalimumab, certolizumab, etanercept, golimumab
- Interleukine antagonisten (anakinra, canakinumab, sarilumab, ustekinumab en tocilizumab)
- Selectieve immunosuppressiva (abatacept, baricitinib, belimumab en tofacitinib)
Methotrexaat, leflunomide en cyclofosfamide zijn gecontra-indiceerd tijdens de zwangerschap
Methotrexaat is teratogeen bij de mens. Het kan intra-uteriene groeivertraging, ledemaat-, schedel- en aangezichtsafwijkingen en afwijkingen in het centrale zenuwstelsel (al dan niet gepaard met een verminderde intelligentie) veroorzaken. De hoogte van het risico en de exacte gevoelige periode zijn niet bekend.
Leflunomide is in dierstudies al bij lage doseringen teratogeen. Bij de mens is nauwelijks ervaring opgedaan. Doordat leflunomide zeer lang in het lichaam aanwezig blijft, is het advies 2 jaar voor een zwangerschap de medicatie te staken.
Cyclofosfamide is teratogeen bij de mens. Er is een specifiek patroon aan afwijkingen beschreven bij gebruik in de zwangerschap: er worden oor-, gezichts- en ledemaatafwijkingen gemeld. Ook wordt er groeiretardatie gezien. Na gebruik in het 3e trimester is een laag geboortegewicht en neonatale pancytopenie gezien. Verder kan cyclofosfamide onvruchtbaarheid veroorzaken.
Referenties:
- Singhal, S., Meena, J., Kumar, S. et al. 2021. Maternal and perinatal outcomes of pregnancy in women with autoimmune disorder. Cureus 13(6):e16024. PMID:34336512.
- Birru Talabi, M., Clowse, M.E.B. 2020. Antirheumatic medications in pregnancy and breastfeeding. Curr Opin Rheumatol 32(3):238-246. PMID:32205567.
- Gerosa, M., Argolini, L.M., Artusi, C., Chighizola, C.B. 2018. The use of biologics and small molecules in pregnant patients with rheumatic diseases. ExpertRev ClinPharmacol 11(10):987-998. PMID:30227748.
- Wu, T.-Y., Ying, K.-Y. 2019. Disease modifying anti-rheumatic drugs: Review on pregnancy and lactation. Journal of Clinical Rheumatology and Immunology 19(01):18-26.
- Littlejohn, E.A. 2020. Pregnancy and rheumatoid arthritis. Best practice & research Clinical obstetrics & gynaecology 64:52-58. PMID:31672290.
- Beltagy, A., Aghamajidi, A., Trespidi, L., Ossola, W., Meroni, P.L. 2021. Biologics during pregnancy and breastfeeding among women with rheumatic diseases: Safety clinical evidence on the road. Front Pharmacol 12:621247. PMID:34122062.
Laatst bijgewerkt op 21-03-2022