Middelen bij de bescherming tegen malaria tijdens de zwangerschap

In het kort

Mefloquine, chloroquine en hydroxychloroquine kunnen tijdens de zwangerschap worden gebruikt ter bescherming tegen een malaria-infectie. 

Let op
Een malaria-infectie vormt tijdens de zwangerschap een groot risico voor moeder en kind. Zwangere vrouwen wordt afgeraden te reizen naar gebie­den waar malaria voorkomt. Zorg voor adequate bescherming als reizen naar deze gebieden niet kan worden verme­den. Neem, naast malariamiddelen ter bescherming tegen de infectie, ook andere muggen werende maatregelen. Geen enkele maatregel beschermt volledig tegen een malaria-infectie.

Risico indeling

  • Meest veilig tooltip icon Dit geneesmiddel is -binnen deze groep- de veiligste keuze voor gebruik tijdens de zwangerschap. Er is, in onderzoek of in de praktijk, geen verhoogd risico gevonden op aangeboren afwijkingen of andere nadelige effecten op de zwangerschap. Of studies tonen discrepanties, maar zijn overwegend gunstig. Het belang van behandeling zal na afweging veelal groter zijn dan het risico.
    • - chloroquine
    • - hydroxychloroquine
    • - mefloquine
  • Waarschijnlijk veilig tooltip icon Dit geneesmiddel kan gebruikt worden tijdens de zwangerschap. Maar indien mogelijk heeft een geneesmiddel uit de categorie ‘Meest veilig’ de voorkeur. Bijvoorbeeld omdat er meer onderzoek is gedaan naar dat middel of studies minder discrepanties tonen. Het belang van behandeling kan na afweging groter zijn dan het risico.
    • - doxycycline (tot week 16)
  • Risico op aangeboren afwijkingen tooltip icon Dit geneesmiddel geeft een verhoogd risico op aangeboren afwijkingen of andere blijvende schade. Gebruik dit middel alleen in uitzonderingsgevallen (met extra controles). Kies zo mogelijk voor een veiliger middel of staak -tijdelijk- de behandeling.
    • - doxycycline (vanaf week 16)
  • Risico onbekend tooltip icon Over gebruik van dit geneesmiddel tijdens de zwangerschap is geen of onvoldoende informatie beschikbaar. Het is niet mogelijk om een uitspraak te doen over de veiligheid. Kies bij voorkeur voor een middel waarvan meer bekend is over de veiligheid.
    • - atovaquon / proguanil

Achtergrondinformatie

Malaria tijdens de zwangerschap
Malaria tijdens de zwangerschap kent een hoge morbiditeit en mortaliteit. Een malaria infectie tijdens de zwangerschap verhoogt het risico op een spontane miskraam, intra-uteriene vruchtdood, groeivertraging en vroeggeboorte. Niet-noodzakelijke reizen naar een gebied waar malaria voorkomt worden daarom afgeraden tijdens de zwangerschap. De keuze van het middel voor de chemoprofylaxe en behandeling van malaria hangt af van het resistentiepatroon van de malariaparasiet in het betreffende gebied.

BESCHERMING TEGEN MALARIA

Chloroquine en hydroxychloroquine
Chloroquine en hydroxychloroquine kunnen in profylactische doseringen tijdens de zwangerschap worden gebruikt. Onderzoeken naar het gebruik van deze middelen tijdens de zwangerschap laten geen hoger risico op aangeboren afwijkingen zien (1-5). Bij langdurig gebruik van chloroquine in hoge doseringen ontstaat soms irreversibele retinopathie of oorschade bij de gebruiker. Bij gebruik in profylactische doseringen tijdens de zwangerschap zijn er tot op heden geen meldingen van gehoor- of retina-afwijkingen bij de neonaat.

Mefloquine
De ruime hoeveelheid beschikbare gegevens over profylaxe met mefloquine tijdens de zwangerschap wijzen niet op een verhoogd risico op aangeboren afwijkingen(1, 6-9). Het percentage miskramen na gebruik van mefloquine tijdens de zwangerschap is niet hoger dan in de algemene populatie (1, 8, 10, 11).  Mefloquine kan in de hele zwangerschap gebruikt worden bij de bescherming tegen een malaria-infectie en resistentie voor de andere middelen.

Atovaquon/proguanil
Over het gebruik van atovaquon/proguanil tijdens de zwangerschap zijn beperkte gegevens beschikbaar (bijna 500 blootstellingen, waarvan ongeveer 400 in het eerste trimester). Tot op heden zijn er geen aanwijzingen dat het gebruik van atovaquon/proquanil een verhoogd risico op aangeboren afwijkingen geeft(1, 12-21). Het betreft hier veelal kleinere studies zonder controle groep. Dat maakt de betrouwbaarheid van deze studies relatief laag.

Eén studie vond een hoger percentage miskramen in een groep van 50 vrouwen die profylactisch atovaquon/proguanil gebruikten tijdens het eerste trimester vergeleken met vrouwen die geen medicatie of andere middelen (chloroquine, mefloquine) gebruikten (1). De verschillen waren echter niet significant, en de resultaten zijn mogelijk beïnvloed door de hogere leeftijd van de groep vrouwen die atovaquon/proquanil gebruikte. Andere studies laten geen verhoogd risico op miskramen zien (15, 22).

Doxycycline
Met doxycycline in het eerste trimester is ruime ervaring opgedaan (>1500 blootstellingen). Deze gegevens wijzen niet op een verhoogd risico op aangeboren afwijkingen in het algemeen (23-27). Eén studie vindt een verhoogd risico op aangeboren hartafwijkingen (23). Een andere grote studie ziet dit risico niet (24). Er is één studie die een mogelijke associatie met spontane miskramen vindt (28). Dit is echter niet bevestigd in andere studies. Tetracyclinen kunnen bij gebruik vanaf week 16 (gerekend vanaf de laatste menstrua­tie), een nadelig effect hebben op de tandontwikkeling (irreversibele verkleuring en hypoplasie van tandglazuur). Daarnaast kunnen tetracyclinen in deze periode een vertraagde osteogenese veroorzaken. Dit is reversibel en wordt voornamelijk bij pre­maturen gezien. Gebruik doxycycline daarom niet vanaf week 16 in de zwanger­schap.

DEET
Zie onze informatie over DEET (diëthyltoluamide) tijdens de zwangerschap.

 

arrow icon

1. Gutman JR, Hall C, Khodr ZG, et al. Atovaquone-proguanil exposure in pregnancy and risk for adverse fetal and infant outcomes: A retrospective analysis. Travel Med Infect Dis. 2019:101519. doi:10.1016/j.tmaid.2019.101519
2. Bérard A, Sheehy O, Zhao JP, et al. Chloroquine and Hydroxychloroquine Use During Pregnancy and the Risk of Adverse Pregnancy Outcomes Using Real-World Evidence. Front Pharmacol. 2021; 12:722511. doi:10.3389/fphar.2021.722511
3. Andersson NW, Skov L, Andersen JT. Fetal safety of chloroquine and hydroxychloroquine use during pregnancy: a nationwide cohort study. Rheumatology (Oxford). 2021; 60(5):2317-26. doi:10.1093/rheumatology/keaa592
4. Villegas L, McGready R, Htway M, et al. Chloroquine prophylaxis against vivax malaria in pregnancy: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Tropical medicine & international health : TM & IH. 2007; 12(2):209-18.
5. Kayentao K, Kodio M, Newman RD, et al. Comparison of intermittent preventive treatment with chemoprophylaxis for the prevention of malaria during pregnancy in Mali. J Infect Dis. 2005; 191(1):109-16.
6. Nosten F, ter Kuile F. Mefloquine prophylaxis prevents during pregnancy: a double-blind, placebo-controlled study. J Infect Dis. 1994; 169(3):595-603.
7. Gonzalez R, Mombo-Ngoma G, Ouedraogo S, et al. Intermittent preventive treatment of malaria in pregnancy with mefloquine in HIV-negative women: a multicentre randomized controlled trial. PLoS.Med. 2014; 11(9):e1001733.
8. Phillips-Howard PA, Steffen R, Kerr L, et al. Safety of mefloquine and other antimalarial agents in the first trimester of pregnancy. J Travel Med. 1998; 5(3):121-6.
9. Balocco R, Bonati M. Mefloquine prophylaxis against malaria for female travellers of childbearing age. Lancet. 1992; 340(8814):309-10.
10. Schlagenhauf P, Blumentals WA, Suter P, et al. Pregnancy and Fetal Outcomes After Exposure to Mefloquine in the Pre- and Periconception Period and During Pregnancy. Clinical Infectious Diseases. 2012; 54(11):e124-e31.
11. Smoak BL, Writer JV, Keep LW, et al. The effects of inadvertent exposure of mefloquine chemoprophylaxis on pregnancy outcomes and infants of US Army servicewomen. J Infect Dis. 1997; 176(3):831-3.
12. McGready R, Ashley EA, Moo E, et al. A randomized comparison of artesunate-atovaquone-proguanil versus quinine in treatment for uncomplicated falciparum malaria during pregnancy. Journal of Infectious Diseases. 2005; 192(5):846-53.
13. Pasternak B, Hviid A. Atovaquone-proguanil use in early pregnancy and the risk of birth defects. Archives of Internal Medicine. 2011; 171(3):259-60.
14. Reuvers N, Vial T, Schaefer C, et al. Pregnancy outcome after first trimester exposure to malarone (atovaquone-proguanil): A prospective cohort study. ENTIS Meeting. 2010:18.
15. Tan KR, Fairley JK, Wang M, et al. A survey on outcomes of accidental atovaquone-proguanil exposure in pregnancy. Malaria Journal. 2018; 17(1):198.
16. McGready R, Keo NK, Villegas L, et al. Artesunate-atovaquone-proguanil rescue treatment of multidrug-resistant Plasmodium falciparum malaria in pregnancy: a preliminary report. Trans R Soc Trop Med Hyg. 2003; 97(5):592-4.
17. McGready R, Stepniewska K, Edstein MD, et al. The pharmacokinetics of atovaquone and proguanil in pregnant women with acute falciparum malaria. Eur J Clin Pharmacol. 2003; 59(7):545-52.
18. Na-Bangchang K, Manyando C, Ruengweerayut R, et al. The pharmacokinetics and pharmacodynamics of atovaquone and proguanil for the treatment of uncomplicated falciparum malaria in third-trimester pregnant women. Eur J Clin Pharmacol. 2005; 61(8):573-82.
19. Käser AK, Arguin PM, Chiodini PL, et al. Imported malaria in pregnant women: A retrospective pooled analysis. Travel Med Infect Dis. 2015; 13(4):300-10.
20. Wu T, Zhou K, Hua Y, et al. The molecular mechanisms in prenatal drug exposure-induced fetal programmed adult cardiovascular disease. Front Pharmacol. 2023; 14(1164487).
21. Krekora M, Zych-Krekora K, Słodki M, et al. The course of pregnancy and delivery in a patient with malaria. Ginekol Pol. 2017; 88(10):574-5.
22. Mayer RC, Tan KR, Gutman JR. Safety of atovaquone-proguanil during pregnancy. J Travel.Med. 2018; 26(4):tay138.
23. Muanda FT, Sheehy O, Berard A. Use of antibiotics during pregnancy and the risk of major congenital malformations: A population based cohort study. Br.J Clin Pharmacol. 2017; 83(11):2557-71.
24. Cooper WO, Hernandez-Diaz S, Arbogast PG, et al. Antibiotics potentially used in response to bioterrorism and the risk of major congenital malformations. Paediatr Perinat Epidemiol. 2009; 23(1):18-28.
25. Eric M, Sabo A. Teratogenicity of antibacterial agents. Collegium Antropologicum. 2008; 32(3):919-25.
26. Medveczky E, Puho E, Czeizel EA. The use of drugs in mothers of offspring with neural-tube defects. Pharmacoepidemiology and Drug Safety. 2004; 13(7):443-55.
27. Czeizel AE, Rockenbauer M. Teratogenic study of doxycline. Obstetrics and Gynecology. 1997; 89(4):524-8.
28. Muanda FT, Sheehy O, Berard A. Use of antibiotics during pregnancy and risk of spontaneous abortion. CMAJ. 2017; 189(17):E625-E33.

Laatst bijgewerkt op 25-05-2023


Bij elke zwangerschap is er een basisrisico van 10 tot 15% op een miskraam en van 2 tot 4% op het krijgen van een baby met een aangeboren afwijking. De informatie bij zwangerschap gaat over de vraag of dit risico groter wordt door gebruik van het geneesmiddel of vaccin. Daarnaast bespreken we diverse andere risico’s voor het ongeboren kind, zoals de kans op vroeggeboorte of een laag geboortegewicht. De informatie bij borstvoeding is gebaseerd op het mogelijke risico voor de zuigeling, uitgaande van een gezonde, voldragen baby van 0 tot 2 maanden. Bij een te vroeg geboren, kleine, lichte of zieke baby moet men extra voorzichtig zijn. Een oudere zuigeling is juist minder kwetsbaar. We gaan bij zwangerschap en borstvoeding uit van de gebruikelijke dosering, zonder dat de patiënt daarbij andere geneesmiddelen gebruikt. Of het gebruik van een geneesmiddel de beste keuze is, en welk geneesmiddel in dat geval de voorkeur heeft, kan per persoon en per situatie verschillen. Daarom is goed overleg tussen zorgverlener en patiënt essentieel. Deze informatie is bedoeld ter ondersteuning van dit overleg en kan de medische zorg niet vervangen.