Zwangere vrouwen melden vaker depressieve klachten na metoclopramide

Zwangere vrouwen die het medicijn metoclopramide gebruiken tegen misselijkheid, hebben mogelijk een grotere kans op het krijgen van depressieve klachten. Depressie en zelfmoordgedachten zijn bekende bijwerkingen van metoclopramide (merknaam Primperan). Onderzoek van Moeders van Morgen Lareb laat zien dat depressieve gevoelens relatief veel vaker gemeld worden door zwangere vrouwen dan door niet-zwangere vrouwen. Dit kan te maken hebben met lichamelijke en hormonale veranderingen tijdens de zwangerschap, en de duur van het gebruik.

In recent gepubliceerd onderzoek door Moeders van Morgen Lareb werd gekeken naar de spontane meldingen over metoclopramide in de afgelopen 20 jaar. Alle meldingen van vrouwen tussen de 15 en 50 jaar werden onderzocht. Hieruit bleek dat bij niet-zwangere vrouwen ongeveer één op de tien meldingen over metoclopramide ging over depressieve klachten. Bij zwangere vrouwen was dit één op de vier meldingen. Een derde van de zwangere vrouwen met depressieve klachten na metoclopramide meldde ook suïcidale gedachten.  

Ernstige misselijkheid tijdens de zwangerschap kan op zichzelf ook bijdragen aan depressieve klachten. Daarom keken de onderzoekers ook naar meldingen over andere veelgebruikte middelen bij (zwangerschaps)misselijkheid. Voor deze middelen zijn depressie en zelfmoordgedachten geen bekende bijwerkingen. Over ondansetron en meclozine/pyridoxine (merknaam Emesafene) ontving Lareb in totaal minder meldingen dan over metoclopramide. Bij deze middelen was er geen verschil in het aantal meldingen van depressieve klachten tussen zwangere- en niet-zwangere vrouwen.  

Mogelijke verklaring  
Metoclopramide remt de werking van dopamine in de hersenen. Hierdoor kan het bijwerkingen geven in het centrale zenuwstelsel zoals bewegingsstoornissen en depressieve klachten. De hormonale veranderingen tijdens de zwangerschap zorgen voor een verminderde gevoeligheid voor dopamine. Het gebruik van metoclopramide kan dit effect mogelijk versterken. Ook breekt de lever metoclopramide mogelijk minder snel af tijdens de zwangerschap. Samen kunnen deze veranderingen ervoor zorgen dat zwangere vrouwen gevoeliger zijn voor depressieve klachten als bijwerking van metoclopramide.  

Uit de onderzochte meldingen blijkt ook dat metoclopramide bij zwangerschapsmisselijkheid vaak langdurig wordt gebruikt, wat de kans op het ontwikkelen van de bijwerking kan vergroten. Ander meldgedrag door zwangere vrouwen zou ook kunnen bijdragen aan het hoge aantal meldingen.   

Alertheid bij gebruik tijdens de zwangerschap   
Uit de onderzochte meldingen blijkt dat het soms lange tijd duurde voordat metoclopramide als mogelijke oorzaak van de depressieve klachten werd overwogen. Het stoppen van het middel zorgde voor snelle verbetering van de depressieve klachten. Het is daarom belangrijk om bij gebruik van metoclopramide tijdens de zwangerschap alert te zijn op negatieve veranderingen in stemming, met name ook bij vrouwen met een psychische aandoening in de voorgeschiedenis. Als depressieve klachten optreden, is het goed om de rol van metoclopramide hierin te evalueren om verdere verergering van de klachten te voorkomen. Moeders van Morgen Lareb pleit voor meer onderzoek naar depressieve klachten na gebruik van metoclopramide door zwangere vrouwen.   

Het volledige onderzoek is gepubliceerd in Journal of Consultation Liaison Psychiatry.