Myocarditis en pericarditis na vaccinatie

In het kort

Myocarditis en pericarditis zijn zeldzame bijwerkingen van het coronavaccin van Pfizer/BioNtech (Comirnaty) en Moderna (Spikevax). Bij myocarditis is er sprake van een ontsteking van de hartspier. Bij pericarditis is het hartspierzakje ontstoken. Het is niet bekend hoe vaak deze bijwerkingen precies voorkomen. Het betreft meestal jonge mannen na de tweede coronavaccinatie met een van deze coronavaccins. Klachten kunnen zijn: pijn op de borst, benauwdheid en hartkloppingen. Mensen die na coronavaccinatie de bovenstaande klachten ervaren, moeten contact opnemen met hun arts. Bij andere coronavaccins zijn er ook meldingen bekend van myocarditis en pericarditis. Bij deze vaccins is het vooralsnog niet als bijwerking vastgesteld [1-14].

Achtergrondinformatie

Myocarditis en pericarditis kunnen verschillende oorzaken hebben
De belangrijkste oorzaken voor myocarditis en pericarditis zijn infecties, waaronder ook een COVID-19 infectie of auto-immuun aandoeningen [3-4, 15-16]. Het risico op myocarditis en pericarditis door een COVID-19 infectie is groter dan door coronavaccins [3, 4]. Uit onderzoek blijkt dat het risico op myocarditis na een COVID-19 infectie 18 keer groter is dan na coronavaccinatie. Voor pericarditis is dit risico 5 keer groter [3]. Het risico op myocarditis voor mannen tussen de 12 en 17 jaar is 6 keer groter dan na vaccinatie [4]. Ook zonder vaccinatie komen myocarditis en pericarditis voor. Myocarditis komt met name voor bij mannen tot 49 jaar. Pericarditis komt voor bij zowel mannen, als vrouwen, en het aantal neemt toe met de leeftijd [17-18]. De precieze oorzaak van myocarditis en pericarditis is in de meeste gevallen moeilijk te achterhalen.

Het is niet precies bekend hoe myocarditis en pericarditis ontstaan na mRNA-vaccinatie
Mogelijk ontstaat er een immuunreactie tegen het mRNA deeltje in het vaccin of de ontstekingsreactie die volgt na vaccinatie [2]. Dat myocarditis en pericarditis vaker bij mannen en bij mensen met een jongere leeftijd worden gezien, kan mogelijk worden toegeschreven aan de mannelijke geslachtshormonen zoals testosteron. In onderzoek bij muizen met myocarditis blijkt dat testosteron een intensere ontstekingsreactie kan veroorzaken [12].

De meeste klachten van myocarditis ontstaan binnen 1 tot 5 dagen na vaccinatie
Ze herstellen vaak weer na enkele dagen tot weken na het gebruik van medicijnen [9, 19-21]. Bij pericarditis kan het dagen tot weken duren voordat de klachten ontstaan. De klachten herstellen vaak ook weer binnen dagen tot weken na behandeling [12, 21].

Ook na andere vaccinaties zijn gevallen van myocarditis en pericarditis gemeld
Bij de coronavaccins van AstraZeneca (Vaxzevria) en Janssen (Jcovden) zijn myocarditis en pericarditis niet vastgesteld als bijwerkingen. Er zijn wel gevallen bekend waarbij mensen deze aandoeningen hebben ontwikkeld na toediening van deze vaccins. Het betreft mensen uit verschillende leeftijdsgroepen en zowel mannen als vrouwen [12-13, 21]. Verder zijn myocarditis en pericarditis in enkele, zeldzame gevallen ook gemeld als complicatie bij het griepvaccin [22-25]. Ook zijn er enkele zeldzame meldingen gedaan waarbij zuigelingen na vaccinatie met het DTP-vaccin myocarditis hebben ontwikkeld [26-29]. Bij deze vaccins zijn myocarditis en pericarditis ook niet vastgesteld als bijwerkingen. Van oude pokkenvaccins, die levende virusdeeltjes bevatten, is bekend dat ze myocarditis en/of pericardtis kunnen veroorzaken [30]. Voor het nieuwe, in 2013 goedgekeurde pokkenvaccin, is dit risico niet gezien [31-32].

arrow icon
  • Witberg G, et al. Myocarditis after Covid-19 Vaccination in a Large Health Care Organization. The New England journal of medicine. 2021-10-06;
  • Heymans S, Cooper LT. Myocarditis after COVID-19 mRNA vaccination: clinical observations and potential mechanisms. Nature reviews. Cardiology. 2022-02-01;19(2):75-77
  • Barda N, et al. Safety of the BNT162b2 mRNA Covid-19 Vaccine in a Nationwide Setting. N Engl J Med. 2021-09-16;385(12):1078-1090
  • Singer, ME, Taub, IB, Kaelber, DC. Risk of Myocarditis from COVID-19 Infection in People Under Age 20: A Population-Based Analysis medRxiv. 2021-07-27;
  • Hendren NS, Carter S, Grodin JL. Severe COVID-19 vaccine associated myocarditis: Zebra or unicorn? International journal of cardiology. 2021-11-15;343:197-198
  • Sinagra G, Merlo M, Porcari A. Exploring the possible link between myocarditis and mRNA COVID-19 vaccines. European journal of internal medicine. 2021-10-01;92:28-30
  • Klein NP, et al. Surveillance for Adverse Events After COVID-19 mRNA Vaccination. JAMA. 2021-10-12;326(14):1390-1399
  • Sulemankhil I, Abdelrahman M, Negi SI. Temporal association between the COVID-19 Ad26.COV2.S vaccine and acute myocarditis: A case report and literature review. Cardiovascular revascularization medicine : including molecular interventions. 2021-08-16;
  • Salah HM, Mehta JL. COVID-19 Vaccine and Myocarditis. The American journal of cardiology. 2021-10-15;157:146-148
  • Diaz GA, Parsons GT, Gering SK. Myocarditis and Pericarditis After Vaccination for COVID-19. JAMA. 2021-09-28;326(12):1210-1212
  • Kerneis M, Bihan K, Salem JE. COVID-19 vaccines and myocarditis. Archives of cardiovascular diseases. 2021-06-01;114(6-7):515-517
  • Lazaros G, et al. A case series of acute pericarditis following COVID-19 vaccination in the context of recent reports from Europe and the United States. Vaccine. 2021-10-29;39(45):6585-6590
  • Nassar M, et al. COVID-19 vaccine-induced myocarditis: Case report with literature review. Diabetes & metabolic syndrome. 2021-09-01;15(5):102205
  • Mevorach D, et al. Myocarditis after BNT162b2 mRNA Vaccine against Covid-19 in Israel. The New England journal of medicine. 2021-10-06;
  • Kang M, An J. Viral Myocarditis StatPearls [Internet]. 2021-08-11;
  • Dababneh E, Siddique MS. Pericarditis StatPearls [Internet]. 2021-08-11;
  • Bijwerkingencentrum Lareb. Overview of pericarditis and myocarditis associated with COVID-19 vaccines (Update 2022) [signalering]. 2022. Geraadpleegd 20 mei 2022. Beschikbaar via: https://www.lareb.nl/media/evcbo4z3/signals_2022_update_overview-of-pericarditis-and-myocarditis_covid-vaccines.pdf.
  • Kytö V, Sipilä J, Rautava P. The effects of gender and age on occurrence of clinically suspected myocarditis in adulthood. Heart (British Cardiac Society). 2013-11-01;99(22):1681-4
  • Patrignani A, et al. Acute myocarditis following Comirnaty vaccination in a healthy man with previous SARS-CoV-2 infection. Radiology case reports. 2021-11-01;16(11):3321-3325
  • Kim D, et al. A Case Report for Myopericarditis after BNT162b2 COVID-19 mRNA Vaccination in a Korean Young Male. Journal of Korean medical science. 2021-10-11;36(39):e277
  • Das BB, Moskowitz WB, Taylor MB. Myocarditis and Pericarditis Following mRNA COVID-19 Vaccination: What Do We Know So Far? Children (Basel, Switzerland). 2021-07-18;8(7)
  • Cheng MP, Kozoriz MG, Ahmadi AA. Post-vaccination myositis and myocarditis in a previously healthy male. Allergy, asthma, and clinical immunology : official journal of the Canadian Society of Allergy and Clinical Immunology. 2016-02-11;12:6
  • Nagano N, et al. Hemodynamic Collapse After Influenza Vaccination: A Vaccine-Induced Fulminant Myocarditis? The Canadian journal of cardiology. 2020-09-01;36(9):1554.e5-1554.e7
  • Kim YJ, Bae JI, Ryoo SM. Acute Fulminant Myocarditis Following Influenza Vaccination Requiring Extracorporeal Membrane Oxygenation. Acute and critical care. 2019-05-01;34(2):165-169
  • Mei R, Raschi E, Poluzzi E. Recurrence of pericarditis after influenza vaccination: a case report and review of the literature. BMC pharmacology & toxicology. 2018-05-05;19(1):20
  • Amsel SG, Hanukoglu A, Fried D. Myocarditis after triple immunisation. Archives of disease in childhood. 1986-04-01;61(4):403-5
  • Karakurt C, Koçak G, Akıncı A. Myocarditis after diphtheria-tetanus-whole cell pertussis and polio vaccination: Case report. Ann Pediatr Card.. 2021-12-09;16(37):9
  • Wu SJ, Sun S, Li JY. Acute fulminant myocarditis after diphtheria, polio, and tetanus vaccination. Asian cardiovascular & thoracic annals. 2006-12-01;14(6):e111-2
  • Kumar V, Sidhu N, Roy S. Myocarditis following diphtheria, whole-cell pertussis, and tetanus toxoid vaccination in a young infant. Annals of pediatric cardiology. 2018-05-01;11(2):224-226
  • Volkmann A, et al. The Brighton Collaboration standardized template for collection of key information for risk/benefit assessment of a Modified Vaccinia Ankara (MVA) vaccine platform. Vaccine. 2021-05-21;39(22):3067-3080
  • Kuntz J, Crane B, Weinmann S. Myocarditis and pericarditis are rare following live viral vaccinations in adults. Vaccine. 2018-03-14;36(12):1524-1527

Laatst bijgewerkt op 20-05-2022